Unutkanlık Ne Zaman Ciddiye Alınmalıdır?
Hepimiz zaman zaman bir ismi, randevuyu ya da anahtarlarımızı nereye koyduğumuzu unutabiliriz. Günlük yaşamın yoğun temposu, stres ve yorgunluk hafızayı geçici olarak etkileyebilir. Ancak unutkanlığın sıklığı arttığında, günlük yaşamı etkilemeye başladığında, aile fertleri ve arkadaşlar tarafından fark edilmeye başladığında altında yatan nedenlerin araştırılması önemlidir.
Her unutkanlık hastalık anlamına gelmez
Yoğun çalışma temposu, stres, yetersiz uyku, hareketsizlik, sağlıksız beslenme, sigara ve alkol kullanımı ile fazla kilo hafıza performansını olumsuz etkileyebilir. Bu faktörler düzeltildiğinde unutkanlıkta da iyileşme görülebilir.
Hangi belirtiler alarm niteliğindedir?
Aşağıdaki durumlar söz konusu ise bir nöroloji uzmanına başvurulması gerekir.
- Sürekli aynı soruları sormak
- Yakın çevredeki kişilerin isimlerini sık sık unutmak
- Evin yolunu karıştırmak veya kaybolmak
- Günlük bakım ve ev işlerini yapmakta zorlanmak
- Daha önce kolaylıkla yapılan işleri yerine getirememek
- Hafıza sorunlarının giderek artması…
Bu belirtiler yalnızca yaşlanmaya bağlı olmayabilir ve ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.
Unutkanlığın altında hangi hastalıklar olabilir?
Unutkanlık; Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı ve diğer nörolojik hastalıkların yanı sıra tiroit bozuklukları, B12 vitamini ve folik asit eksikliği, damar hastalıkları, kalp, böbrek ve karaciğer hastalıkları gibi birçok sağlık sorununun belirtisi olabilir. Daha nadir görülen bazı genetik ve nörodejeneratif hastalıklar da erken dönemde hafıza sorunlarıyla kendini gösterebilir.
Bunun yanında bazı ilaçların yan etkileri, depresyon, yoğun kaygı ve uzun süreli stres de dikkat ve hafıza üzerinde belirgin etkilere yol açabilir. Bu nedenle unutkanlık şikayetinin nedenini yalnızca yaşlanmaya bağlamak doğru değildir. Özellikle yeni başlayan, giderek belirginleşen veya kişinin günlük işlevlerini etkileyen unutkanlıklarda doktor değerlendirmesi önem taşır. Doktor gerekli gördüğünde kişinin öyküsünü, bilişsel işlevlerini ve kullandığı ilaçları değerlendirerek kan testleri veya farklı incelemeler isteyebilir.
Hafızanızı korumak için neler yapabilirsiniz?
Hafızayı desteklemek için yaşam tarzı büyük önem taşır. Düzenli fiziksel egzersiz yapmak, dengeli beslenmek, kaliteli uyumak, zihni aktif tutacak aktivitelerle ilgilenmek ve stresi kontrol altına almak beyin sağlığını destekleyen temel alışkanlıklardır.
Yeni şeyler öğrenmek, kitap okumak, sosyal ilişkileri sürdürmek, bulmaca veya zihinsel becerileri geliştiren etkinliklere zaman ayırmak da zihinsel olarak aktif kalmaya yardımcı olabilir. Ayrıca tansiyon, kan şekeri ve kolesterol gibi damar sağlığıyla ilişkili değerlerin düzenli takip edilmesi de uzun vadede beyin sağlığının korunması açısından önemlidir.
Sıkça sorulan sorular
Unutkanlığın sıklığı arttığında, günlük yaşamı ve işlevleri etkilemeye başladığında, aile fertleri ve arkadaşlar tarafından fark edildiğinde ciddiye alınmalıdır. Sürekli aynı soruları sormak, yakınların isimlerini sık sık unutmak, evin yolunu karıştırmak/kaybolmak, günlük bakım ve ev işlerini yapmakta zorlanmak ya da daha önce kolayca yapılan işleri yerine getirememek gibi alarm belirtileri görüldüğünde bir nöroloji uzmanına başvurulmalıdır.
Unutkanlık; Alzheimer, Parkinson ve diğer nörolojik/nörodejeneratif hastalıkların yanı sıra tiroit bozuklukları, B12 vitamini ve folik asit eksikliği, damar, kalp, böbrek ve karaciğer hastalıklarından kaynaklanabilir. Ayrıca yoğun çalışma temposu, stres, uykusuzluk, hareketsizlik, sağlıksız beslenme, kilo, sigara-alkol kullanımı, ilaç yan etkileri, depresyon ve yoğun kaygı da hafızayı olumsuz etkileyebilir.
Düzenli fiziksel egzersiz yapmak, dengeli beslenmek, kaliteli uyumak, stresi kontrol altına almak ve tansiyon, kan şekeri, kolesterol gibi değerleri düzenli takip ettirmek gerekir. Zihni aktif tutmak için ise yeni şeyler öğrenmek, kitap okumak, sosyal ilişkileri sürdürmek ve bulmaca gibi zihinsel becerileri geliştiren aktivitelere zaman ayırmak faydalıdır.